نمودار و درصد قبولی دانش آموزان مفید(2)
http://moh3en78.persiangig.com/image/Picture%20007.jpg
پایه دوم
http://moh3en78.persiangig.com/image/Picture%20008.jpg
پایه سوم
http://moh3en78.persiangig.com/image/Picture%20007.jpg
پایه دوم
http://moh3en78.persiangig.com/image/Picture%20008.jpg
پایه سوم
با نام و یاد خدا
ضمن تشکر از اینکه فرصتی را ایجاد کردید تا بتوانیم خودمان را در معرض آزمایش قرار دهیم موضوع مدیریتی خود را با عنوان
(( بهبود بخشیدن به وضعیت علمی دانش آموزان از نظر کیفی و ایجاد نظم در آنان )) ارائه می دهم امید است مورد قبول واقع شود .
همه می دانیم مدیر از نیروهای در اختیار خود و افکار آنان برای رسیدن به هدفهای مورد نظر کمک می گیرد و خود یک برنامه ریز و هماهنگ کننده است به عبارت دیگر بکارگیری موثر و کارآمد منابع را مدیریت مینامیم با توجه به این تعریف نیاز است هدفها تعریف و مشخص شوند – لذا هدفها باید قابل درک و سنجش باشد که همان توسعه را به دنبال دارد .
برای رسیدن به هدف نیروی انسانی – برنامه – منابع مالی و ساختارها وسیستم بسیار مهم هستند .
ما برای مدرسه نیز ابتدا وضعیت موجود را تعریف کردیم و برای رسیدن به هدف مد نظر به برنامه ریزی پرداختیم و در این برنامه چند عامل سهیم بودند که عبارتند از شورای مدرسه – شورای دبیران – مشارکت اولیا و مربیان – شورای دانش آموزی – امور انضباطی - مراسم آغازین و مناسبتها و ایام ال...و همه اینها نیاز به ارزشیابی دارد در پایان بایستی نقاط قوت را حفظ کرده و نقاط ضعف را به بازنگری پرداخت تا اشکالات کار مشخص شود و به رفع آنها اقدام کرد بدیهی است تشویق بایستی در اینگونه موارد از جایگاه خوبی برخوردار باشد .
خوبیها و نقاط قوت خود به خود تمجید و تقدیر می شوند لازم است شرایطی بوجود آوریم تا نقاط ضعف و کم رنگ نیز مورد تعریف و تشویق قرار گیرند تا به جایگاه اصلی خود برسند .
در مدرسه شیخ مفید ابتدا جلسه شورای مدرسه تشکیل می شود- همکاران عضو جلسه به برنامه ریزی می پردازند و در جلسات شورای دبیران - انجمن اولیا و مربیان شورای دانش آموزی و فعالیتهای مراسم آغازین ومناسبتها به اجرای آن برنامه ها می پردازیم و در انتهای برنامه ها و امور بازخوردی نسبت به آن فعالیت به اجرا می گذاریم تا اشکالات برطرف شود کارنامه ماهانه – جلسات
اولیا دانش آموزان در هر ماه و به تفکیک پایه و پای صحبت اولیا نشستن یکی از آن اقدامات است .
ما در مدرسه از اولیا دانش آموزان برای برخی از امور نیز کمک می گیریم از جمله اداره کردن جلسات اولیا مشارکت در کلاس درس معلم بصورت غیر مستقیم – نظر سنجی در خصوص دبیران محترم همفکری و مشورت در امورمدرسه که اینها گوشه ایی از مشارکت
اولیا در مدرسه محسوب می شوند زیارت عا شورا در هر پنج شنبه و ندای ملکوتی آن حال و هوای خاصی را به مدرسه می بخشد مشارکت دانش آموزان در اداره امور مدرسه نیز از اهمیت خاصی برخوردار است داشتن برنامه زمان بندی شده جهت جلسه شورای مدرسه شورای دبیران – شورای دانش آموزی یکی از مسائلی است که همه همکاران و دانش آموزان در جریان آن قرار دارند
لذا خود را موظف می دانند که با برنامه در این جلسات حاضر شوند مضافا این که در جلسات شورای دبیران در هر جلسه به هر همکاری موضوعی داده می شود که تا پیرامون آن تحقیق کرده و در جلسه مطالب خود را ارائه نمایند و جلسه از یک نواختی خارج می شود و مشارکت همکاران در این جلسات گویای این مسئله است . دفتر انضباطی به تفکیک پایه ها یکی دیگر از کارهایی است که در نظم بخشیدن به فعالیتهای دانش آموزی تاثیر دارد و هر ماه که جلسه اولیا برگزار می شود این دفاتر به رویت اولیا رسانیده می شود و آنها در جریان کارهای انضباطی و درسی فرزندان خود قرار می گیرند کمد جوایز نیز در راهروی مدرسه نصب شده است که به عناوین مختلف دانش آموزان از آن طریق مورد تشویق و تقدیر قرار می گیرند که مایه مسرت و شادی دانش آموزان می شود همکاران نیز در جلسات شورای دبیران مورد تقدیر و تشویق قرار می گیرند که برای آنها نیز بسیار لذت بخش است و با دل گرمی و توان بیشتر به وظایف خود عمل می کنند و عملکرد آنان گویای این مطلب است در حشنواره درس عربی و حرفه وفن کلیه همکاران مدرسه شرکت کردند که از علاقه مندی آنان به تدریس حکایت می کند
با تشکر مدیر مدرسه راهنمایی شیخ مفید
الهیار نصیری
باسمه تعالی
گزارش کار ولادت امام رضا (ع)
1- تزئین مدرسه با نصب پرچم و پلاکارد و ریسه و تبریک این روز به همه
2- چاپ احادیثی ازامام رضا و نصب در تابلو مدرسه
3- برگزاری مسابقه مقاله نویسی بین دانش آموزان تحت عنوان نامه ای برای امام رضا(ع)
و بهترین خاطره که از مسافرت به مشهد مقدس دارید .
4- اهدا جایزه به همکاران و دانش آموزانی که نام مبارک رضا داشتند حدودا130 نفر
5- برگزاری مراسمی در حیاط مدرسه با اجرای سرود و مقاله توسط دانش آموزان و
مولودی خوانی توسط دانش آموزان و دکلمه درباره امام رضا (ع)
6- مولودی خوانی توسط آقای محمدی مهر در سر صف و نماز خانه و همراهی دانش آموزان
در این مراسم
7- شعرخوانی برادر محترم آقای شکری همکار مدرسه در رابطه با امام رضا (ع)
8- سخنرانی مدیر مدرسه درباره شخصیت امام رضا و دلایل هجرت آن امام بزرگوار به مشهد مقدس
چه زود تاریخ به شب عاشورا رسید و ماه شب دهم بر صحرای کربلا نور خود را گسترد.
چه زیبا شبی است برای یاران حسین(ع) و چه آرام بخش است حضور قمر بنی هاشم(ع) برای اطفال حرم.
ای کاش خورشید روز دهم طلوع نکند...
"امام سجاد (ع)می فرمایند: در آن شبی که فردایش پدرم به شهادت رسید من با او بودم. به اصحاب فرمود: اکنون شب است، آن را مرکب راهوار خود کنید (و بروید) این قوم آهنگ مرا دارند و چنانچه مرا بکشند به شما توجّهی نمیکنند و شما در آزادی و اختیار خودید. عرض کردند: نه به خدا سوگند، این نشدنی است. فرمود: فردا شما همچون من کشته خواهید شد کسی نجات پیدا نمیکند. عرض کردند: سپاس خدا را که به ما شرافت شهادت در رکاب شما را عطا کند. سپس امام علیهالسّلام (ایشان را) دعا کردند و فرمودند: اینک سر بردارید و بنگرید پس جاها و منزلهای بهشتی خود را دیدند. امام علیهالسّلام می فرمود: فلانی! این منزل توست، فلانی این قصر توست، فلانی این درجۀ (و مقام) توست. از این رو (روز عاشورا) هر کسی با سینه و صورت خود به استقبال نیزهها و شمشیرها میرفت تا به منزل بهشتی خود برسد."
چه زود تاریخ به شب عاشورا رسید و ماه شب دهم بر صحرای کربلا نور خود را گسترد.
چه زیبا شبی است برای یاران حسین(ع) و چه آرام بخش است حضور قمر بنی هاشم(ع) برای اطفال حرم.
ای کاش خورشید روز دهم طلوع نکند...
"امام سجاد (ع)می فرمایند: در آن شبی که فردایش پدرم به شهادت رسید من با او بودم. به اصحاب فرمود: اکنون شب است، آن را مرکب راهوار خود کنید (و بروید) این قوم آهنگ مرا دارند و چنانچه مرا بکشند به شما توجّهی نمیکنند و شما در آزادی و اختیار خودید. عرض کردند: نه به خدا سوگند، این نشدنی است. فرمود: فردا شما همچون من کشته خواهید شد کسی نجات پیدا نمیکند. عرض کردند: سپاس خدا را که به ما شرافت شهادت در رکاب شما را عطا کند. سپس امام علیهالسّلام (ایشان را) دعا کردند و فرمودند: اینک سر بردارید و بنگرید پس جاها و منزلهای بهشتی خود را دیدند. امام علیهالسّلام می فرمود: فلانی! این منزل توست، فلانی این قصر توست، فلانی این درجۀ (و مقام) توست. از این رو (روز عاشورا) هر کسی با سینه و صورت خود به استقبال نیزهها و شمشیرها میرفت تا به منزل بهشتی خود برسد."
«همه محرم عاشوراست و
عاشورا متبلور شده تو رفتارهای قاسم و عبدا...و علی اکبر و عباس وهمه شهدای کربلا
رفتار همه شهدای کربلا را میشه تو کردار حسین دید
همه حرف حسین یه چیز بود آزادگی و آزاده زیستن، همین .
یعنی رفتن تو راه باور ها تا آخرین قطره خون.
این منش تو کردار همه ائمه دیده شده ام هر بار یه جور خودش و نشون داده
برای علی سکوت بود برای حسن صلح
برای حسین قیام بود برای سجاد عبادت
برای باقر علم بود برای صادق صدق
برای کاظم فروخوردن خشم برای رضا رضایت به قبولی قائم مقامی خلافت
برای جواد سخاوت وبرای هادی هدایت
برای حسن عسگری اسرت و دربند بودن
و... برای مهدی غیبت و قیام
اما همه یه چیز گفتن
آزادگی و حرکت در همون مسیر تا آخرین قطره خون ولا غیر»
برای علی سکوت بود برای حسن صلح
برای حسین قیام بود برای سجاد عبادت
برای باقر علم بود برای صادق صدق
برای کاظم فروخوردن خشم برای رضا رضایت به قبولی قائم مقامی خلافت
برای جواد سخاوت وبرای هادی هدایت
برای حسن عسگری اسرت و دربند بودن
و... برای مهدی غیبت و قیام
اما همه یه چیز گفتن
آزادگی و حرکت در همون مسیر تا آخرین قطره خون ولا غیر»
توجه :اعداد باید گرد(رند)شود.

منظور از محیط آموزشی سازنده چیست؟ آیا به راستی این مهم می تواند در شكوفایی و رشد استعدادهای دانش آموزان به اندازه زیادی مؤثر باشد؟ آیا منظور از محیط آموزشی، صرفا فضای آموزشی است یا گزینه هایی دیگر هم در آن اثر می گذارد؟
ویگوتسكی یكی از معروف ترین نظریه پردازان رشد شناختی معتقد است: «كنش متقابل میان یادگیرنده و محیط اجتماعی او اهمیت بسزایی دارد.» او بر این باور بود كه رشد ذهنی كودكان، عموما به مردمی كه در دنیای اطراف آنها زندگی می كنند، وابسته است و افراد بسیاری اندیشه ها، نگرشها و ارزشهای خود را در تعامل و رابطه متقابل با دیگران ارتقا می دهند.
بنابراین، چنین به نظر می رسد كه اگر مطالب درسی در یك محیط فرهنگی و اجتماعی آموزش داده شود، رشد ذهنی یادگیرندگان قطعی خواهد بود. به این روی، مشاركت اجتماعی یكی از شرایط مهم یادگیری است.
هر چند كه داشتن فضای آموزشی وسیع یك شرط لازم در امر تعلیم است، اما به تنهایی كافی نیست، محیط آموزشی هدفمند محیطی است كه فرصت های متنوعی را برای تعامل با افكار و آراء گوناگون به وجود می آورد.جیمز مك دونالد كه اندیشه هایش ریشه در نظریات روان شناسان انسان گرا دارد، در دهه1980 شرایط و كیفیت محیط آموزشی مناسب را چنین شرح می دهد: «یادگیری باید در محیطی صورت گیرد كه ارائه كننده فرصت های تازه و جدید برای هر دانش آموز باشد، چنین محیطی باعث می شود تا یادگیرنده خود و محیط اطرافش را با روش خود كشف كند، مسلماً چنین شرایطی می تواند برای معلمان نیز فرصت هایی را بیافریند تا راههای مختلف برخورد با دانش آموزان را بیابند.»
پیش از مك دونالد نیز، انسان گرایانی چون راجرز، بر تأثیر نقش سازنده معلم در یادگیری تأكید داشتند. به نظر راجرز، معلمان به عنوان حمایت كننده و راهنمایی كننده، می توانند باعث تسهیل روند یادگیری شوند. در یك محیط آموزشی سازنده معلم با شاگرد همكاری و مشاركت پی گیر داشته و گام به گام با دانش آموز پیشرفت می كند، او با ایجاد حس اعتماد و پذیرش دوجانبه و عاری از سلطه و برتری جویی، انگیزه بیشتری را برای رشد و ارتقای درسی در یادگیرندگان فراهم می آورد. در این شرایط، دانش آموز احساس می كند كه موجودی شایسته و قابل احترام بوده و می تواند، خود به كاوش، بررسی و پژوهش بپردازد و لذا در مسیر تعالی و پیشرفت قرار می گیرد.
از نگاه راجرز، موردم و سایر روان شناسان انسان گرا، در یك محیط آموزشی فعال و پویا معلمان، به جای طرح درس و استفاده از روش های سنتی، می توانند با تدارك منابع تجربی، عملاً دانش آموزان را به جست وجو و كشف پاسخها هدایت كنند، به این ترتیب یادگیرندگان در عمل، تلخی و شیرینی پژوهش و یافتن را تجربه می كنند. در این شرایط شاگردان می آموزند كه چگونه بیاموزند. دریسكول یكی از پیروان اصلی روش شاگرد محوری در سال1999 معتقد است كه آموزگاران می توانند از راه درگیر كردن یادگیرندگان با تكالیف چالش انگیز و نزدیك به موقعیت های واقعی شاگردان را متحول سازند و این بهترین و مناسب ترین فرصت برای آموزگاران است تا نقش سازنده خود را به نحو احسن اجرا كرده و دانش آموزان را در یافتن منابع مورد نیاز یاری دهند.
به طور مسلم از طریق ارتقای كیفیت محیط آموزشی و یا به وجود آوردن نگرش مثبت نسبت به موضوعات درسی و مدرسه می توان انتظار جامعه ای فعال، سالم و پویا را داشت.در این میان برخورد با دانش آموزان به عنوان اشخاصی لایق و محترم نیز بسیار مهم است. اگر با یادگیرندگان به عنوان موجوداتی شبیه به ربات و آدم آهنی كه قرار است بازیچه دست آموزگاران خود باشند، برخورد شود بیم آن می رود كه تمام عواطف و علایق و نگرش آنها نسبت به آموزش، مدرسه و یا هر نوع محیط آموزشی منفی شده و این امر شرایط انحطاط و ركود فكری آنها و نهایتاً جامعه را فراهم آورد و یادگیری به معنای واقعی صورت نگیرد.
ذكر این نكات حایز اهمیت فراوانی است، زیرا كلید سازندگی و ارتقای هر جامعه ای در دست پرتوان جوانان آن جامعه است. اگر قرار باشد بهترین و پیشرفته ترین قشر جامعه یعنی دانش آموزان جوان ما محیط آموزشی خود را دلچسب ندانند، موضوعات درسی را مفید نشمارند و نوع روابط مدیر و مربیان مدرسه را دلپذیر ندانند، باید منتظر بود تا بلایی سخت بر روح و جان تعلیم و تربیت فرود آید و روح كاوش گر و كمال طلب دانش آموزان تخریب شود و آیا در آن صورت باز هم باید امیدوار باشیم كه جوانان فارغ التحصیل مدارس در ادامه تحصیلات خود در مراكز آموزش عالی افرادی محقق و متخصص باشند؟ جوانانی كه بتوانند پاسخگوی نیازهای روزافزون علمی، صنعتی، فرهنگی و اجتماعی كشور بوده و جامعه را بسازند؟ و در آن صورت آیا باز هم می توان امیدوار بود كه جامعه ای پویا و فعال با جوانانی كمال جو و استقلال طلب داشته باشیم؟!
منابع
روان شناسی پرورشی، تألیف دكتر علی اكبر سیف، انتشارات آگاه.
۱- وفاي به عهد ، خوش قولي و تواضع در تدريس را از ياد نبريم.
۲- به هنگام تدريس آرامش خود را حفظ كنيم.
۳- از قضاوت ناصحيح نسبت به دانش آموزان پرهيز كنيم.
۴- اشتباها ت خود را توجيه نكنيم.
۵- از علماء،بزرگان و شخصيت هاي ديني به احترام نام ببريم.
۶- از به كار بردن كلمات خارج از نزاكت بپرهيزيم.
۷- پرگويي نكنيم در واقع آنقدر بگوييم كه مي توانيم بشنويم.
۸- راز دار و محرم اسرار دانش آموزان باشيم.
۹- از تعصب بي جا بپرهيزيم.
۱۰- از دانش آموزان توقعات بيش از اندازه نداشته باشيم.
۱۱- رسا و روان بودن كلمات و جملات را رعايت كنيم.
۱۲- از داشتن تكيه كلام پرهيز كنيم.
۱۳- در تدريس ذوق و سليقه ي خودرا به كار ببريم.
۱۴- آرام و شمرده تدريس كنيم.
۱۵- ساده ولي عميق تدريس كنيم.
۱۶- در املاي كلمات دقت كنيم و كلمات را صحيح روي تابلو بنگاريم.
۱۷- ذوق و استعداد دانش آموزان را شناسايي و هدايت كنيم.
۱۸- بين دانش آموزان رقابت سالم و مثبت ايجاد نماييم.
۱۹- در برخوردها عدل و انصاف را رعايت كنيم.
۲۰- به دانش آموزان توجه و نگاه يكسان داشته باشيم.
۲۱- با دانش آموزان همدردي كنيم.
۲۲- از تشويق به موقع غافل نباشيم.
۲۳- سخن دانش آموزان را بي موقع قطع نكنيم.
۲۴- كارها و فعاليت هاي مربوط به كلاس را بين دانش آموزان تقسيم كرده و به آنها مسووليت دهيم.
۲۵- در هنگام موعظه خود را مخاطب اصلي قرار دهيم.
۲۶- به مقررات محيط آموزشي احترام بگذاريم.
۲۷- سعي كنيم كردار و رفتار خوبي از خود نشان دهيم.
۲۸- پيش از تدريس شناختي اجمالي از وضعيت،موقعيت و سطح معلومات دانش آموزان به دست آوريم.
۲۹- بيش از اندازه در كار دانش آموزان ، خود را دخالت ندهيم.
۳۰- به كار خويش ايمان و اعتقاد قلبي داشته باشيم.
۳۱- سعي كنيم شخصيت علمي و اجتماعي خويش را پيش دانش آموزان سبك نكنيم.
۳۲- مقررات خشك و افراطي را از كلاس درس دور كنيم.
۳۳- در تدريس از گروه گرايي و خط بازي خودداري كنيم.
۳۴- بر موضوعات درسي تسلط و از آن اطلاع كافي داشته باشيم.
۳۵- در افزايش آگاهي و محتواي علمي و درسي خود بكوشيم.
۳۶- به سولات دانش آموزان با لحن خوب و مناسب پاسخ دهيم.
۳۷-مطالعه پيش از تدريس و آمادگي قبلي جهت تدريس داشته باشيم.
۳۸- برنامه ريزي داشته باشيم.
۳۹- از ابتكار و خلاقيت در تدريس استفاده كنيم.
۴۰- از روش هاي تدريس و از نحوه ي بكارگيري آنها آگاه باشيم.
۴۱- به كيفيت شروع، ادامه و پايان درس توجه داشته باشيم.
۴۲- به هنگام تدريس مطالب، تنوع را فراموش نكنيم.
۴۳- از تجربيات درسي و تدريس ديگران استفاده كنيم.
۴۴- در هر درس مطالب نو و تازه اي بيان كنيم.
۴۵- سعي كنيم دانش آموزان در ارتباط با درس فعاليت عملي داشته باشند.
۴۶- دانش آموزان را نسبت به يادگيري درس تشنه كنيم.
۴۷- در صورتي كه احساس خستگي در چهره دانش آموزان مشاهده كرديم از ادامه تدريس بپرهيزيم.
۴۸- سعي كنيم همواره اشكالات تدريس خود را رفع كنيم.
۴۹- موضوع و عنوان درس را در ابتداي تدريس مشخص و بازگو كنيم.
۵۰- درس را مرحله به مرحله تدريس كرده و از اين شاخه به آن شاخه نپريم.
۵۱- بيش از اندازه ي معمول به جزوه، كتاب و يا متن درس نگاه نكنيم.
۵۲- از طرح شبهات و اشكالات بدون جواب بپرهيزيم.
۵۳- جمع بندي درس را در انتها فراموش نكنيم.
۵۴- از داشتن لحني يكنواخت و تن صداي ثابت بپرهيزيم.
۵۵- در هنگام تدريس در يك مكان ثابت توقف نكنيم.
۵۶- دقت كنيم تمرين ها يا مسايل يا تكاليف در حد توان دانش آموز باشد.
۵۷- در هنگام تدريس حتي الامكان از مثال استفاده كنيم.
۵۸- در هنگام تدريس از مثال و امكانات آموزشي موجود حداكثر بهره را ببريم.
۵۹- خلاصه درس را در انتهاي تدريس بازگو و مشاركت دانش آموزان را نيز بخواهيم.
۶۰- ظاهري آراسته و منظم داشته باشيم و در نظر بگيريم كه زيبايي سادگي است.
۶۱- در كارهايمان نظم داشته باشيم تا الگويي مناسب براي دانش آموزان باشيم.
۶۲- نتايج آزمونها را بررسي كنيم تا نقاط قوت و ضعف را بيابيم.
۶۳- در هنگام خشم بر احساسات و عواطف خود غلبه كنيم.
۶۴- در تمام كارهاي خود قاطعيت و برش داشته باشيم.
۶۵- دانش آموزان را در بالا رفتن از نردبان علم و دانش ياري كنيم.
۶۶- در هنگام تدريس سعي كنيم تمام توجه دانش آموزان را به خود جلب كنيم.
۶۷- فرصت انتقاد از خود را به دانش آموزان بدهيم.
۶۸- از اين كه قادر به پاسخگويي برخي از سولات نيستيم هراس به خود راه ندهيم و به راحتي اقرار كنيم كه پاسخ آن را نمي دانيم.
۶۹- تجارب تازه ي خود را در اختيار دانش آموزان قرار دهيم و به ياد داشته باشيم كه معلم هنرمند كسي است كه با ايجاد شرايط و موقعيت هاي مناسب آموزشي خود، كمتر تدريس مي كند ولي دانش آموزان بيشتر ياد مي گيرند.
۷۰- براي خانواده ي دانش آموزان ارزش قائل شويم و شغل آنان را هر چه باشد احترام كنيم.
مجله نگاه شماه 257
![]() |
لذا در گامي كوچك تصميم گرفتيم مشكلات گوناگون را در قالبهاي زير طبقهبندي و راهكارهاي كمهزينه و عملي را نيز مطرح كنيم.
به نظر ميرسد كه در ابتدا بايد هر درسي را با دقت بررسي كنيد. نكات ساختاري را براي ارائه دوباره دستهبندي كنيد. تمرينهاي شفاهي جالب تهيه كنيد. فقط جملههاي اصلي و منطقي متن درس را آموزش دهيد. پرسش و پاسخ و مكالمه تهيه كنيد. پيش از تعيين تكليفهاي نوشتني همه قسمتها را بهطور شفاهي ارائه دهيد و تمرين كنيد.
كتاب را به همان صورتي كه هست تدريس نكنيد. مثلاً روي كلمات و مثالهايي كه در زبان داراي فراواني تكرار نيستند، تأكيد نكنيد. پرسشهاي جالب براي متنهاي خواندن به شكل منظم تهيه كنيد (يا از شاگردان بخواهيد تهيه كنند.)
چند مكالمه با استفاده از ساختارها و واژگان كتاب درسي با كمك شاگردان بهتر كلاس تهيه كنيد. كمك كنيد ديگر شاگردان اين مكالمهها را بفهمند، بيان كنند و حتي بخوانند و بنويسند.
وقتي شاگردان نميتوانند مكالمه يا متن درس را بفهمند، با كمك تصوير، نمايش و ارائه كلمههاي همريشه و حتي با استفاده از ترجمه مطالب را تفهيم كنيد.
از آنجايي كه شاگردان در اداي صداها مشكل دارند، هر وقت امكان دارد دوباره آنرا تدريس و تمرين كنيد. با كشيدن طرح و تعريف اندامهاي صوتي، نشانههاي فونتيك و اشاره به صداهاي مشابهي كه ميشناسيد و در زبان مادريشان يا در زبان انگليسي وجود دارد، سعي كنيد آن صدا را (باز هم) بشنوند و تكرار كنند.
شاگردان از سخن گفتن در كلاس وحشت دارند؛ با تمرينات دستهجمعي و بعد گروهي شروع كنيد. اول از شاگردان زرنگتر يا آنها كه كمتر كمرو هستند بپرسيد و با حوصله زياد با شاگردان كمرو رفتار كنيد.
در مراحل ابتدائي از آنها بخواهيد جلو ميز شما آمده و بعد از شما تكرار كنند. (ميتوانيد در اين حال ساير شاگردان را با انواع تمرينات ديگر مشغول نگه داريد).
از بچههاي كلاس بخواهيد بدانند چرا زبان به اين صورت كه هست به كار برده ميشود؛ با بيان و نشان دادن مثالهاي ساختاري فراوان به آنها كمك كنيد پاسخ سؤالات خود را در مورد نكات گرامري پيدا كنند، به آنها ثابت كنيد كه تنها با اطلاع از قوانين زبان كسي نميتواند جمله بسازد و ارتباط برقرار كند.
شاگردان ميخواهند هنگام خواندن كتابهايشان باز باشد.اگرچه بهنظر ميرسد دفعات اولي كه خواندن ارائه ميشود براي شاگردان بهتر باشد كه با كتاب بسته فقط گوش كنند، ولي اين نبايد بهعنوان قانون لايتغير تلقي شود.
اگر تدريس انگليسي را در كلاسي از ابتدا شروع كنيد قادر خواهيد بود شاگردان را از همان اول عادت دهيد با كتاب بسته گوش كنند و مطالب را درك كنند.همچنين اگر آموزش براي گوش كردن با كتاب بسته نداشته باشند ميتوانيد اين كار را با بهكار بردن جملات بسيار ساده شروع كنيد. با خواندن تكههاي بسيار كوتاه در هر نوبت و با پرسيدن سؤالات ساده.
آنها را براي درك مطلب با كتابهاي بسته تشويق كنيد. يك جمله را چندين بار بخوانيد تا اعتماد بهنفس پيدا كنند.
نحوه كاركرد شما با هر روش و هر قطعه مطلب درسي است كه ميزان اهميت آن را در فراگيري شاگردانتان مشخص ميكند.
پيشرفت شاگردان نهتنها بايد با ميزان مطالبي كه فراگرفتهاند و ميزان تسلط آنها سنجيده شود بلكه بايد با نحوه نگرش آنان نسبت به مردم انگليسيزبان و ميزان تمايلشان نسبت به فراگيري زبان انگليسي نيز محاسبه شود.
ميزان رشد پيشرفت شاگردان تا حد زيادي بستگي به ميزان پيشرفت حرفهاي خود شما دارد. در هر زمينه پرتحركي هيچ معلمي نميتواند در يك حد متوقف بماند. ما بايد مرتب با يافتههاي تازه، مواد تازه و گزارشهاي تجربيات آموزشي همكارانمان پيش برويم. اين كار با استفاده از مجلات و در جاهائي كه امكان دارد شركت در كنفرانسها و عضويت در سازمانهاي حرفهاي و مطالعه گسترده و فراوان امكانپذير ميشود.
شما بايد به تجربيات خود ادامه دهيد. بسياري از جنبههاي تئوري و عملي هنوز نياز به تحقيقات بيشتري دارد. نتيجه كار شما با اضافه شدن بر تجربيات ديگران بدون شك براي بسياري از كساني كه در اين زمينه درگير هستند بسيار ارزشمند خواهد بود.
اگر به صحبت كردن انگليسي زياد وارد نيستيد احتمالاً مايليد تسلط خود را به اين زبان افزايش دهيد و ميخواهيد سطح معلومات خود را حفظ كنيد. اين از طريق شركت در سمينارهايي كه براي معلمين انگليسي تشكيل ميشود امكانپذير است.
به همراه پيشرفت حرفهاي افزايش آگاهي در مورد بسياري از زمينههاي آموزشي نيز لازم است. معلم علاقهمند و محبوب پيوسته شخصيت و در نتيجه روش تدريس خود را غنيتر ميكند، اين كار با كمك مطالعه جنبههاي مختلف روشها و يا اطلاعاتي كه از ساير علوم و رشتههاي تحصيلي بهدست ميآيد، امكانپذير است.
آموزگار بايد ياد بگيرد كه بسياري چيزها را بايد در هم آميزد تا بتواند شاگردان را به حدي از تجربيات تحصيلي برساند كه بتوانند عادات درست (زباني)، علاقه و معلومات گسترده، مهارتهاي اساسي و برداشتهاي مطلوب خود را افزايش دهند.
هر كار آموزشي بايد با دقت برنامهريزي شود. بايد خوب تعريف شده و هدفهايش دقيقاً مشخص باشد. بايد براي شاگردان جالب باشد چون بايد براي آنها پياده شود و بهعنوان شروع، علاقهها، توانها و محيط آنها را بهكار گيرد و شركت فعال همه شاگردان را تضمين كند.
بهتكرار و برگشت مرتب به آنچه قبلاً فراگرفته شده توجه داشته باشد و به پيشرفت زبان فراگيرندگان منتهي شود. بايد هر ذرهاي از مطالب تازه فراگرفته شده با مهارت در بافت ارتباطي موجود گره بخورد. بهعلاوه هر ساعت شركت در كلاس درس بايد به شاگردان احساس پيشرفت را بدهد.
اين به آن معني نيست كه مطالب تازه فراواني را فراگيرند و يا هر بار يك درس كامل را به انتها برسانند، بلكه به اين معني است كه هر بار توليد يكي از اصوات را كمي دقيقتر فراگيرند. جمله آشنايي يا لغت تازهاي را كمي روانتر ادا كنند و يا راه تازهاي را براي انجام تمريني فراگيرند و يا يكي از راههاي جديد شركت شاگردان در فعاليتهاي زباني را بياموزند. هدف بايد پيشرفت مداوم و تدريجي باشد نه ايجاد مهارت كامل در مدتي كوتاه.
در فلسفه امروزي برنامههاي آموزشي زبان بر توان معلم در رديابي اشتباهات تلفظي (حتي به هنگام تكرارهاي دستهجمعي) و تشخيص و پيشبيني مشكلات مكالمهاي شاگردان و الگو دادن براي ساختارهاي نو تأكيد زيادي ميشود، بهطور خلاصه، چيزي كه اهميت دارد اين است كه معلم بتواند در ايجاد آنچه اصطلاحاً «گوش شنوا» ناميده ميشود موفق شود و بايد افزود كه «دل شنوا» نيز حائز اهميتي برابر آن است.
معلمي كه بتواند اين شخصيت و احساس را به شاگرد بدهد كه او نيز يكي از افراد كلاس است كه قادر به فراگيري است، معلمي كه با اشتياق و هنر و مهارتش زبانآموزي را بهصورت درسي اميدبخش درميآورد، در تجزيه و تحليل نهائي، كسي است كه در ايجاد عادات زباني مطلوب و طرز نگرش موردنياز براي زبانآموزي نسبت به ديگر همكاران خود پيشگامتر است و تنها چنين افرادي ميتوانند سد راه ارتباط ميان انسانها را از بين ببرند.
با توجه به تغییرات و پیشرفت های سریعی که در علوم روی می دهد ، دانش آموزان ما نیازمند روش هایی هستند که از طریق آن ها به مهارت های یادگیری دست یابند تا خود بتوانند علوم را بهتر و سریع تر و همگام با پیشرفت ها بیاموزند. روش " یادگیری مشارکتی " یا " آموزش از طریق همیاری " دانش آموزان را در این امر یاری می دهد. یادگیری مشارکتی خود شامل 5 روش است که عبارتند از : 1. کارآیی تیمی 2. تدریس اعضای تیم . 3. قضاوت عملکرد . 4. قضاوت طرز تلقی . 5. حل مسأله . از میان این روش ها، نگارنده دو روش :" کارایی تیمی " و " حل مسأله " را با توجه به مسائل آموزشی ایران ، برای تدریس زبان انگلیسی مناسب تشخیص داده است و از بین این دو ، روش کارایی تیمی را جذاب تر می داند. به همین دلیل روی این روش تأکید و تمرکز دارد.
روش کارایی تیمی 10 مرحله دارد که عبارتند از :
1. مشخص کردن هدف های آموزشی توسط معلم ؛
2. ارزشیابی تشخیصی توسط معلم ؛
3. ارائه محتوای درس توسط معلم ؛
4. مطالعه انفرادی دانش آموزان ؛
5. ارائه سؤال ها به دانش آموزان توسط معلم و پاسخ دادن به آن ها ؛ از سوی فراگیران
6. تشکیل گروه های دانش آموزی توسط معلم ، برای بحث روی جواب ها و رسیدن دانش آموزان به یک جواب مشترک ؛
7. دادن پاسخ درست به سؤال ها توسط معلم و نمره دادن هر دانش آموزان به خود و تصحیح ورقه مشترک گروه توسط سر گروه ؛
8. ثبت نمرات در جدول و تفسیر جدول توسط معلم ؛
9. ارزشیابی پایانی توسط معلم و پاسخ انفرادی دانش آموزان ؛
10. بازخورد توسط معلم .
در این مقاله ، روش کارایی تیمی ، مراحل آن ، نقاط ضعف وقوت آن و نکاتی که در اجرای آن باید در نظر گرفته شوند ، با مثال کافی توضیح داده شده اند.
الف ) مقدمه
" به راستی که دل ها خسته می شوند ، همان طور که بدن ها خسته می شوند ، پس نوبرانه ها و تازه یافته های حکمت را برای این دل ها بجویید . " حضرت علی (ع)
آینده ای که امروز پیش بینی می شود از راه خواهد رسید . اگر ما بدانیم که آینده چگونه باید باشد ، می توانیم بر آن تأثیر بگذاریم . فرزندان ما در کلاس های درس ،از روش هایی بهره می گیرند که پنجاه سال پیش به کار می رفت و اگر ما می خواهیم آنان را برای آینده آماده کنیم ، باید درک درستی از روش های آموزشی نوین پیدا کنیم. یکی از بزرگان گفته است : " من معلمی را می پرستم که اندیشیدن را به من بیاموزد نه اندیشه ها را."
از آن جا که قواعد علمی و دانش بشری دائماً در حال پیشرفت و جایگزینی هستند ، ما باید به دانش آموزان مهارت های فراگیری علوم را هم بیاموزیم تا هیچ گاه در تنگناه قرار نگیرند. " یادگیری مشارکتی " یا " آموزش از طریق همیاری " ، رویکردی جدید در آموزش دنیاست که هدف های عمده آن عبارتند از : درگیر کردن دانش آموزان در فرایند یادگیری ، از بین بردن حالت تک بعدی ومعلم محور کلاس ها ، و ایجاد علاقه و انگیزه به یادگیری فعال در دانش آموزان.
با توجه به مشکلات فعلی در جامعه ما که انگیزه تحصیل را در دانش آموزان و به خصوص پسران ، تاحدود زیادی از بین برده است ، اگر روشی بتواند این انگیزه را به آن ها برگرداند و به کلاس و درس علاقه مند کند ، باید از آن استقبال کرد.
در کار گروهی ، دانش آموزان مهارت هایی مانند : مشورت کردن ، فرماندهی و سازماندهی راهم می آموزند . در این روش ، معلم تدریس نمی کند ، بلکه نقش راهنما را دارد و فقط اشکالات را رفع می کند. وظیفه یاد دادن و یادگیری به عهده دانش آموزان است .
.یادگیری مشارکتی شامل پنج روش است که عبارتند از :
1.کارایی تیمی
2.تدریس اعضای تیم
3.قضاوت عملکرد
4.قضاوت طرز تلقی
5.حل مسأله
با توجه به این که رشته تحصیلی نگارنده زبان انگلیسی است و با توجه به مطالعات و تجربیات شخصی خود ، برای تدریس زبان انگلیسی در مدرسه ها ، روش کارایی تیمی را مناسب ترین روش می داند و به همین دلیل توضیحات و مثال این مقاله در مورد این روش است. نکته مهمی که باید متذکر شد ، این است که اولاً برخلاف تصور بعضی همکاران ، در این روش، اقتدار معلم که لازمه کنترل کلاس است ، از بین نمی رود. ثانیاً این روش باید دقیق و کامل اجرا شود ؛ در غیر این صورت، اثر بخش نخواهد بود.
ب ) روش کارایی تیمی ( یک مثال )
1. مشخص کردن هدف های آموزشی ( معلم )مثلاً : دانش آموزان متن کوتاهی درباره میمون ها می خوانند و در پایان سعی می کنند به پنج سؤال چهار گزینه ای که بعد از متن می آید ، پاسخ درست بدهند.
2. ارزشیابی تشخیصی ( معلم )
معلم از دانش آموزان دو سؤال می پرسد : " به نظر شما میمون ها چه خصوصیاتی دارند و میمون ها چه چیزهایی را می توانند یاد بگیرند ؟"
این سؤالات توسط دانش آموزان داوطلب پاسخ داده می شود و معلم پاسخ های درست را روی تابلو می نویسد.
3. ارائه محتوای درس (معلم )
معلم متن درس و گاهی متن و سؤالات را با هم به دانش آموزان می دهد.
4. مطالعه به صورت انفرادی (دانش آموزان )
5. ارائه سؤالات به دانش آموزان ( معلم ) و پاسخ دادن انفرادی ( دانش آموزان ).
6. تشکیل گروه ها ( معلم ) و بحث روی جواب ها و رسیدن به یک جواب مشترک ( دانش آموزان )
معلم کلاس را به چند گروه مساوی تقسیم می کند ( حداقل تعداد افراد گروه 2 نفر و حداکثر 6 نفر است ).
باید توجه داشت که ترکیب کلی گروه ها تا حد امکان متجانس باشد. بهترین روش برای کار ، روش قرعه کشی تیم های فوتبال جام جهانی است. یعنی دانش آموزان قوی و ضعیف باید بین تمام گروه ها پخش شوند. نکته دوم این که این گروه ها در طول سال تحصیلی نباید ثابت بمانند و برای مباحث جدید گروه های جدیدی تشکیل شوند. این کار باعث آشنایی و صمیمیت هر چه بیش تر دانش آموزان کلاس با یکدیگر می شود.
بعد از تعیین گروه ها ، معلم یک نفر از هر گروه را به عنوان رئیس و یک نفر دیگر را به عنوان منشی گروه انتخاب می کند. رئیس گروه وظیفه ایجاد هماهنگی ، رفع نهایی اختلافات ، انجام رأی گیری در موارد اختلاف ، ارتباط با معلم و درگیر کردن همه اعضای گروه خود را با تکلیف داده شده به عهده دارد. منشی رای اکثریت اعضای گروه را می نویسد. توضیح این که اعضای گروه حق دارند برای گروه خود اسم تعیین کنند.
اگر در هرجلسه ، متناسب با موضوع جلسه اسم گذاری صورت گیرد ، بهتر است مثلاً در یک جلسه از اسامی گل ها ، در جلسه های بعد از اسامی حیوانات ، شهرها ، کوه ها ، رنگ ها و مانند آن ها استفاده شود . این کار باعث تنوع ، جذابیت وجالب تر شدن رقابت گروه ها می شود ؛ ضمن این که خود اسامی انتخاب شده ممکن است نکات قابل تفسیری داشته باشند. لازم است رؤسا و منشیان گروه ها در جلسات بعد عوض شوند.
7. دادن پاسخ به سؤالات ( معلم ) و نمره دادن انفرادی ( دانش آموز ) و نمره دادن به پاسخنامه مشترگ گروه ( رئیس گروه ):
معلم پاسخ صحیح سؤالات را ارائه می دهد ، دانش آموزان برگه های انفرادی خود را نمره می دهند و سپس رئیس هر گروه ورقه گروه را تصحیح می کند.
8. ثبت نمرات در جدول وتفسیر جدول ( معلم ) :
معلم روی تابلو جدولی می کشد

نکته 1: به جای A،B و... اسامی انتخاب شده توسط گروه ها را می نویسیم .
نکته 2: نمره مؤثر بودن یادگیری را بر اساس فرمولی که در زیر نویس آمده است محاسبه می کنند. 2
نکته 3: رتبه بندی گروه ها بر اساس " نمره مؤثر بودن یادگیری " تعیین می شود ، یعنی گروهی که کار گروهی آن ها از کار انفرادی آن ها بهتر باشد ، رتبه بالاتری کسب می کنند.
نکته 4: چنانچه معدل نمرات اعضای گروه از نمره ورقه مشترک گروه بیش تر باشد ، نشان دهنده این است که اعضای گروه مورد نظر همکاری مناسبی با هم نداشته اند. در این حالت نمره مؤثر بودن یادگیری منفی خواهد بود.
نکته 5: چنانچه به هر دلیل قادر نباشیم گروه های متجانسی تشکیل دهیم ، این کار مشکلاتی به بار می آورد ؛ از جمله ، وقتی اعضای یک گروه و نمره ورقه مشترک گروه به هم نزدیک خواهد بود. در نتیجه نمره مؤثر بودن یادگیری و رتبه گروه پایین می آید. بنابر این در گروه بندی ها باید دقت زیادی اعمال کرد و در این زمینه شناخت معلم از دانش آموزان بسیار مؤثر است.
نکته 6: از تقسیم بندی دانش آموزان به زرنگ و تنبل خودداری کنیم وبه جای آن اصطلاحات قوی و ضعیف به کار ببریم.
9. ارزشیابی پایانی ( معلم ) و پاسخ دادن انفرادی ( دانش آموزان )
معلم ، گروه ها را منحل می کند و سپس بر اساس متن قبلی سؤالات دیگری در اختیار تک تک دانش آموزان قرار می دهد و بعد از زمان تعیین شده ورقه ها را می گیرد.
10- بازخورد (معلم )
معلم در اولین فرصت ممکن باید نمرات آزمون پایانی را به دانش آموزان اعلام کند. از آن جا که دانش آموزان بعد از هر گونه آزمونی مشتاق و حتی نگران نمره خود هستند ، اگر کلید آزمون ها فوراً به آن ها داده شود و به نمرات هم سریعاً اعلام شود ، در یادگیری آن ها بسیار مؤثر است.
باید به خاطر داشت که خود برگزاری آزمون ها ، نوعی آموزش هستند و برگزاری آزمون های منظم و ارزشیابی تدریجی هم از این منظر قابل توجیه هستند. بعضی متخصصان آموزشی حتی پیشنهاد می کنند که انواع آزمون ها را وسیله تدریس قرار دهیم ؛ یعنی از یک نکته چند سوال به دانش آموزان بدهیم و جواب ها را به بحث بگذاریم و سپس نکته مورد نظر را از دل سؤالات آزمون بیرون بکشیم .
فرض کنیم سه گروه پنج نفره داشته ایم که حاصل کار آن ها به قرار زیر است :
گروه اول : زاگرس
نمرات انفرادی اعضای گروه : 20- 19-17-17-15
نمره ورقه مشترک گروه : 18
گروه دوم : دماوند
نمرات انفرادی اعضای گروه : 20-20-16-16-12
نمره ورقه مشترک گروه : 15
گروه سوم : الوند
نمرات انفرادی اعضای گروه : 20-20-19-18-18
نمره ورقه مشترک گروه : 20
این نمرات را در جدول می بینید :

1. رتبه بندی گروه ها بر اساس میزان مؤثر بودن یادگیری تعیین می شود. در این کلاس اعضای گروه زاگرس کار گروهی بهتری داشته اند ؛ به طوری که معدل نمرات اعضا از نمره ورقه مشترک گروه پائین تر است و این نشانه اثر بخشی کار تیمی است ، بنابر این رتبه اول را دارند.
2. معدل نمرات اعضای گروه الوند (19) از همه بیش تر است ، اما حاصل کار گروهی پائین است و رتبه دوم را کسب کرده اند. همان طور که از کم ترین و بیش ترین نمره اعضای گروه (18 و 20)
می توان فهمید ، آن ها تقریباً همگی قوی بوده اند که این البته اشکال مهمی است.
3. نمره مؤثر بودن یادگیری گروه دماوند منفی شده است و نشان می دهد که کار انفرادی اعضای این گروه از کار گروهی آن ها قوی تر بوده است . این ضعف در کار گروهی ممکن است به دلیل عدم توانایی سر گروه در سازماندهی افراد ، تسلط یک یا دو نفر بر کل اعضای گروه و یا عدم بحث و همفکری اعضا باشد و این هم اشکال مهمی است.
ج ) چند نکته مهم
درستی این روش به همکاری دانش آموزان و وجود اعتماد بین معلم و دانش آموزان بستگی دارد. البته ارزشیابی پایانی که باید ملاک اصلی نمره دادن به دانش آموزان باشد، به صورت انفرادی و زیر نظر کامل معلم انجام می شود. بهتر است معلم نمره ورقه مشترک گروه را هم برای اعضای گروه یادداشت کند. اما در نمره کارنامه دانش آموزان ، اهمیت کم تری برای آن قائل شود. حتی می توان ورقه یک گروه را به گروهی دیگر داد تا تصحیح کند.
توصیه می شود معلمان همه رشته ها ، روش مطالعه " SQ4R" را به دانش آموزان بیاموزند. این روش از بخش های زیر تشکیل می شود : "Survey " ( مطالعه عمیق ) ، " Question" ( ارائه سؤال ) ، "Review" ( مرور محتوای درسی ) ، " Respond" ( پاسخ به سؤالات ) ، " Repetiton" ( تکرار نکات اصلی ) و " Write the Summory" ( نوشتن خلاصه مطلب ).
بهتر است کتاب های دانش آموزان کنترل شود تا کسی قبلاً و مثلاً با کمک حل المسائل به سؤالات پاسخ نداده باشد. سؤالات ارزشیابی پایانی هم بهتر است توسط معلم مطرح شوند.
همان طور که ذکر شد، در روش آموزش از طریق همیاری ، هرچند به دانش آموزان نقش زیادی واگذار شده است ، اما هنوز هم معلم نقش کلیدی و مهمی دارد. یکی از ایرادات مهمی که ممکن است بعضی از همکاران به این روش وارد بدانند ، کمبود وقت است . پاسخ این است که در مدرسه هایی مانند مدرسه های نمونه دولتی ، شاهد ، غیر انتفاعی و مانند آن ها که معمولاً یکی دو ساعت به ساعات هر درس اضافه شده است و تعداد دانش آموزان هم زیاد نیست ، این روش کاملاً جواب می دهد. در مورد مدرسه های عادی هم این روش قابل اجرا است و نویسنده خود این روش را در هر دو نوع مدرسه با موفقیتت تجربه کرده است. البته در مدرسه های عادی ، به دلیل کمبود وقت ، می توان حداقل برای تنوع در کلاس ها ماهی یک بار این روش را اجرا کرد. یادمان باشد انگیزه دادن و ایجاد نشاط هنگام یادگیری هنر معلم به حساب می آید. این روش در این زمینه ، کمک زیادی به ما می کند.
1.آقازاده ، محرم (1380) . " ساختار یادگیری از طریق همیاری " . " تکنولوژی آموزشی " . اردیبهشت ماه . شماره 8. صفحه 27-21
2. نظری صارم ، یحیی ( 1379) . " یادگیری مشارکتی ". جزوه کلاسی ضمن خدمت.
3. Davidson , N (Ed.) (1990) .Cooperative Leaning in mathematics .N.Y. Addison – Wesley
4. Johanson , W. and Johanson , T (1990) .social skills for successful groupwork . " Educational Leadereship ". Jan -1990-P .33
5. Schniedewind , N. and Davidson , E. (1987) . Cooperative learning Cooperative lives . Dubugue , lowa : Wm. C. Brown company Publishers

کلاس داری یا مدیریت کلاس:
یکی از عواملی که امروزه معلمان، مدیران وسیاست گذاران آموزش و پروش به عنوان موضوعی مهم و اساسی بدان توجه دارند، عامل مدیریت کلاس است که از دیرباز به عنوان پیچیده ترین موضوع در بهبود کیفیت آموزش شناخته شده است تشکیل و اداره ی کلاس از وقت گیرترین فعالیت های حرفه ی معلمی تلقی می شود. هنگامی که بیش تر وقت کلاس صرف مشکلات انضباطی شود، به طور عملی زمان کم تری برای تدریس ویادگیری دروس باقی می ماند. بدین جهت کمیسیون یاد دهی ویادگیری نکاتی را که نتیجه مطالعات محققین این امر بوده است بیان می دارد:
مفهوم مدیریت کلاس
مجسم کنید معلمی به کلاس وارد می شود واز دانش آموزان می پرسد جلسه ی قبل تا چه صفحه ای یا موضوعی تدریس صورت گرفت ودانش آموزان پاسخ دهند فلان صفحه، معلم به کنار تابلو می رود ومشغول تدریس می شود. در این صورت، معلم هدفمند نیست زیرا طرح و برنامه ی مشخصی ندارد. حال این پرسش مطرح است که معلم به عنوان یک عنصر هوشمند کلاس درس، اگر فراگیرنده، رسانه، وسایل آموزشی، محتوا، روش ها و... در اختیار قرار گیرند چگونه می تواند به صورت هدفمند برنامه ریزی کند؟ زیرا رمز موفقیت در اداره ی کلاس به برنامه ریزی قبلی ارتباط دارد. برای معلم تنها طرح درس کفایت نمی کند او در کار خود باید به پیشگیری از رویدادهایی بیاندیشد وقبل از ورود به کلاس به بهترین وجه برنامه ریزی نماید. تا در امر رسیدگی به تکالیف سرگردان نباشد. اگر به تعریف مدیریت کلاس که عبارت است: تهیه، تدارک واتخاذ شیوه های لازم برای ایجاد و حفظ محیطی که آموختن وآموزش بتواند در آن اتفاق بیافتد بیاندیشیم، در می یابیم مدیریت کلاس مفهومی وسیع تر از نظم وانضباط دارد که صرفاً ساکت نگه داشتن دانش آموزان در کلاس هیچ ایرادی ندارد، اما نباید حرف اصلی معلم در کلاس تلقی شود. معلمانی در امر مدیریت کلاس موفق هستند که نظم و انضباط را در جایگاه مناسب آن در کل صحنه ی آموزش قرار می دهند مدیریت کلاس همچنین مستلزم آن است که با ایجاد محیط یادگیری مناسب به دانش آموزان یاد بدهیم چگونه رفتار خود را در کلاس اداره کنند. در این راستا کلاس داری مفهومی وسیع تر از نظم و انضباط می یابد. وهدف های آموزشی معلم را نیز در بر می گیرد با اجرای طرح ها وبرنامه های مدیریت کلاس، معلم نه تنها امیدوار است که میدان یادگیری دانش آموزان افزایش یابد بلکه به آنان کمک می کند که متوجه رفتار خود باشند وآن را اصلاح نمایند.
مدیریت در کلاس و ویژگی های معلم
ویژگی های معلم در مدیریت کلاس نقش مهمی دارد. معلم به عنوان فردی رشد یافته باید از توانایی جسمی- عقلی، روانی- عاطفی و اجتماعی برخوردار باشد. منظور از توانایی جسمی- عقلی آن است که یاد دهنده، سالم و با نشاط برای کار مهمی که قرار است انجام دهد آمادگی لازم را به خوبی کسب کرده باشد زیرا معلمی حرفه ای است که انرژی و توان زیادی را می طلبد. یکی دیگر از توانایی های معلم که از رشد آنان و تجربه های پیشین زندگی شان ناشی، می شود، توانایی عاطفی- روانی است. توانایی روانی در واقع میزان رفتارهایی متناسب با سن و موقعیتی است که در آن قرار گرقته است. از نظر روانی معلم فردی بالغ به حساب می آید ورفتارهای او ممکن است الگوی فراگیرندگان قرار گیرد. او به درجه ای از رشد روانی رسیده که می تواند خشم، هیجان ویأس خود را در مقابل دانش آموزان به گونه ای بروز دهد که حاصل این کنش و واکنش سبب رشد آنان به سوی تعالی باشد. سرانجام نوع سوم توانایی معلم که برخاسته از رشد همه جانبه ی اوست، رشد اجتماعی می باشد. انسان به عنوان موجودی که در اجتماع زندگی می کند، دارای ارزش هایی است، این ارزش ها متأثر از فرهنگ جامعه است و انتظار می رود که معلم نماینده ی فرهنگ جامعه خود باشد. مدرسه و کلاس درس نیز هر یک جامعه ای کوچک است که تحت تأثیر نفوذ فرهنگ جامعه قرار دارد ومعلم باید به عنوان الگوی این ارزش های اجتماعی، در مورد درستی و نادرستی، همخوانی و ناهمخوانی آن ها به تبادل نظر بپردازند. در این صورت چند حالت پیش می آید: نخست ارزش هایی وجود دارند که در جامعه هنوز مورد احترم اند و به کار می آیند. دوم ارزش ها یی که دیگر اهمیت خود را از دست داده و تبدیل به نوعی سنت شده اند ونسل جدید آن ها را کم کم پشت سر می گذارد. از جمله ی این ها می توان به اعتقاد داشتن به نحس بودن عدد سیزده اشاره کرد. سوم اینک جامعه ارزش هایی را می پذیرد که در گذشته وجود نداشته اند. مانند فرهنگ ترافیک یا آمد و رفت در خیابان. پس معلم باید بداند که محور همه فعالیت های جامعه در مدرسه ونقطه ی عطف آن کلاس درس است وتحقق هر تحولی در جامعه مرهون همه ی جریان های آموزشی و پرورشی می باشد که در مرکز آن نقش معلم به عنوان عنصر هوشمند یک سیستم مهمی یعنی کلاس درس حیاتی است.
منابع مورد استفاده:
1. مدیریت کلاس براساس دانش آموز محوری ترجمه ی کیانوش هاشمیان.
چاپ دانشگاه الزهرا اول پائیز 81
2.مدیریت کلاس درس. توحید صیامی. رشد تکنولوژی آموزشی 80-79
3. مدیریت کلاس درس. اکبر رضایی. مدیریت در آموزش و پرورش 80-79
4. مدیریت کلاس درس. فاطمه عیوقی. رشد تکنولوژی آموزشی 78-77
5. مدیریت کلاس درس. علی منصوری سمایی. پایگاه اطلاع رسانی اینترنت
6. گروه بهبود و کیفیت بخشی به یاد دهی و یاد گیری اصفهان سال 85-84
چكيده ي مقاله
پيشرفت هر جامعه اي به چگونگي كيفيت آموزش و پرورش آن جامعه بستگي دارد . آموزش و پرورش اگر راه دموكراسي و روش علمي پيش گيرد زمينه ي ايجاد جامعه اي پيشرفته را مهيا مي سازد .به منظور رسيدن به اين دموكراسي ، رعايت قانون و نظم و ايجاد نگرش مثبت در اين زمينه و اعمال آن توسط افراد يك جامعه ، به خصوص متو ليان امر خطير تعليم و تربيت ، ضرورت مي يابد . در اين مقاله ، سعي بر اين است كه ضمن تعريف كليد واژه هاي ارائه شده ، به مواردزير پرداخته شود:
- اهميت و ضرورت نظم و انضباط در كلاس
- روش تدريس مناسب
- راه ها و فنون ايجاد نظم كلاس و يا مديريت كلاس
- ويژگي هاي رفتاري و اخلاقي يك معلم و رابطه ي آن با ايجاد نظم كلاس .
همچنين در اين مقاله ضمن تبيين وتوضيح مواد ذكر شده و ارائه ي راه حل هاي كاربردي بر مبناي تئوري هاي علم تعليم و تربيت در رابطه با موضوع مقاله ، در پايان پيشنهادهايي نيز براساس موضوع مهم مديريت كلاس كه همه ي معلمان و استادان دانشگاه ها و مراكز آموزش عالي با آن درگير مي باشند ، ارائه مي گردد .
كليد واژه ها : مديريت ، كلاس ، نظم كلاس ، فنون تدريس
مقدمه
آموزش و پرورش علاوه بر اين كه در دسته بندي مشاغل در رده بالايي قرار دارد.از نظر پيچيدگي نيز جزء پيچيده ترين حرفه هاي تخصصي دسته بندي مي گردد.(علاقه بند،1375)
اشراف معلم بر موضوعات درسي ، مسائل يادگيري ، الگوها[2] ، مهارت ها[3] ، روش ها [4]، راهبردها[5] ، و فنون تدريس[6]، از عوامل عمده ي اثر بخشي رفتار و مديريت كلاسي مي باشد .
دررفتاركلاسي و ارتباط معلم با دانش آموزان با توجه به اين كه مدرسه و كلاس سازمان هاي اجتماعي آموزش تربيتي مي باشد . از نظر يه هاي سازماني استفاده مي گردد.
كلاس درس يك سازمان اجتماعي آموزش است ،سازمان هاي اجتماعي ، آموزشي – تربيتي ، بدون پيروي محض از ارتباطات رسمي در جهت پويايي پيش مي روند . وجود نظم و انضباط در كلاس و يا به عبارتي مديريت كلاسي ، جهت اثر بخشي و كارآيي و در نهايت بهره وري كار يك معلم بسيار مؤثر مي باشد . بنابراين لازم است در اين خصوص فنون و ويژگيهاي مورد نياز مديريت كلاس شناسايي و تبيين گردد، تا مورد استفاده ي همه ي كساني كه با آموزش و پرورش سر و كار دارند ، قرار گيرد .
تعريف مديريت
از مديريت تعريف هاي زيادي شده است كه بر اساس اهميت كاربرد آن ها در رفتار كلاسي به برخي اشاره ميشود .يكي از تعاريف قابل قبول مديريت در امر رفتار كلاسي اين تعريف است:
مديريت يعني هنر انجام دادن كارها به وسيله ي ديگران (فالت) در اين تعريف ، رفتار آمرانه ي معلم و همچنين خود محوري وي مورد انتقاد قرار مي گيرد . با توجه به اين تعريف ، معلم بايستي يك راهنماي خوب باشد ، ولي كارها توسط خود دانش آموز انجام شود . و آنها در امر يادگيري فعال باشند. بديهي است كه هر چه مشاركت دانش آموزان در فعاليتهاي كلاسي و در امر يادگيري بيشتر باشد ،رشد مهارت هاي گوناگون در آنان بيشتر مي شود ،و متكي به خود مي گردند و اعتماد بنفس در آنان رشد مي كند . بايد در نظر داشت كه اين تعريف در كلاس هايي كه فراگيران دوران كودكي را طي مي كنند ،داراي كاربرد زيادي نيست در مقطع ابتدايي ،پيش از آنكه معلم به كودكان آموزش دهد ،بايستي عمدتآ خود ، برنامه ريز بوده و اهداف آموزشي را دنبال كند ، زيرا با توجه به ويژگي هاي خاص كودكان اولآمتكي به ديگران بوده و ثانيآ كم تجربه مي باشند ، اين وظيفه به معلم برمي گردد ، در حالي كه آموزش بزرگسالان به دليل اينكه آنان در امر برنامه ريزي هاي درسي و كلاسي ، از اهميت زيادي برخوردار مي گردد . با توجه به موارد فوق در آموزش دوره هاي بالاتر ، لازم است فراگيران ، خود در امر يادگيري مشاركت داشته باشند . در تعريف ديگر مديريت كار كردن با افراد به وسيله اعضاي گروه هابراي تحقق اهداف سازماني بيان شده است (پرداختچي 1372)
در اين تعريف ، اهميت مشاكت معلم به عنوان رهبر و راهنماي دانش آموزان ، بيشتر ملحوظ است ، بدين معني كه پس از اينكه اهداف مشخص شد معلم و دانش آموزان بايستي با برنامه ريزي صحيح راه رسيدن به آن را دنبال كنند .
تعريف مديريت كلاس
مديريت كلاس درس عبارت ازرهبري كردن امور كلاس درس از طريق : تنظيم برنامه درسي ،سازماندهي مراحل كار و منابع ، سازماندهي محيط به منظور بالا بردن كار نظارت بر پيشرفت دانش آموزان و پيش بيني مسائل با لقوه است .( صفوي،1372) .
تعريف ديگري از سازماندهي و مديريت كلاس وجود دارد كه ميتوان از آنها در رهبري كلاس درس ، با تكيه بر بعد انساني آن چنين تعريف كرد :
مديريت كلاسي عبارت است ، از هنر به كار بردن دانش تخصصي و بهره گيري ازمهارت هاي كلاس داري در هدايت دانش آموزان به سوي اهداف مورد نياز و جامعه .
اهميت و ضرورت مديريت و انضباط كلاس
بدون شك به منظور تدريس ونيل به اهداف آموزش و پرورش ، وجود شرايطي لازم مي باشد ، از جمله اين شرايط مي توان به نظم حاكم بر كلاس به عنوان فاكتري مهم اشاره نمود،
زيرا كلاسي كه در آن اولين گام يادگيري (يعني نظم وانضباط و مشاركت در فعاليت و جلب توجه فعال شاگردان) اعمال نگردد، به يقين نتايج مطلوبي نخواهد داشت. روش هاي كلاس داري ونظم كلاس در ايجاد انگيزه براي يادگيري دانش آموزان بسيار موثر مي باشد.
اهداف مي توانند به وسيله روش ها تحت تاثير قرار گيرند.( 1999،rozyck) بنابراين اعمال روش هاي درست تدريس و سبك هاي مناسب مديريت با توجه به شرايط كلاس ، امكانات آموزشگاه ، توانايي معلم و نوع كتاب و محتواي درسي ، متفاوت ميباشد.
عوامل موثر بر مديريت كلاس را در سه قسمت به شرح زير طبقه بندي مي نماييم .
الف: ويژگي هاي شخصيت معلم ؛
ب: روش هاي تدريس معلم ؛
ج: استفاده از فنون تدريس .
در شكل زير عوامل موثر بر مديريت كلاس ترسيم گرديده است .
عوامل موثر بر مديريت كلاس
روش تدريس ويژگي هاي معلم فنون تدريس
الف) ويژگي هاي شخصيتي معلم
بدون شك شخصيت و يا ويژگي هاي شخصيتي معلم ، يكي از عوامل بسيار مهم در نظم دهي كلاس مي باشد. معلمي كه ظاهرآن آراسته مي باشد ، مثبت نگر و خوش اخلاق است به توانايي هاي ذهني ، جسمي، عاطفي و تفاوت هاي فردي شاگردان آگاهي دارد ، شرايط فيزيكي كلاس را از قبل آماده مي سازد ، مهارت ارزشيابي و پرسش كردن را ميداند، دانش آموزان را دوست دارد و به كارش علاقه نشان ميدهد، با ايمان ،راستگو ، صادق و خوش بيان مي باشد و در كارش مسلط است و با معلمي كه اين ويژگيها را ندارد ، مسلمآ بسيار متفاوت است بنابر اين معلمين بايد اين صفت را در خود آشكار نمايند و در تمهيدات اشتغال به حرفه ي مقدس معلمي ،اين ويژگي ها را در خود متبلور سازند .
ب)روش هاي تدريس
بسيارند دانشجو معلميني كه در كلاسها ي دانشگاه يا مراكز تربيت معلم ، دائم اين جمله را بيان مي دارند كه " اين روش تدريس را نميتوان در كلاس ها به كار برد " دليل گفتن اين جمله اعتراضي اين است كه دانشجويان معلمي ، هنوز آگاهي ندارد كه هر روش تدريس كارآيي خاص خود دارد و از يك روش تدريس نمي توان براي آموزش همه دروس و يا در همه كلاس ها استفاده نمود . همچنين بعضي اذعان مي دارند كه اجراي بعضي از روش هاي تدريس ، باعث شلوغي و بي نظمي كلاس مي گردد .
در توضيح اين مطالب شايان ذكر است كه يك معلم بايد با توجه به شرايط كلاسي- امكانات و تجهيزات – توانايي هاي خود و شاگردان و محتواي كتب درسي يك روش مناسب انتخاب نمايد و در صورتي كه روش تدريس معلم مناسب نباشد باعث سردر گمي شاگردان ، شلوغي كلاس و اتلاف وقت خواهد شد . بنابر اين لازم است كه يك معلم نسبت به الگوها ،روش ها و راهبردهاي فنون تدريس ،آگاهي هاي لازم را داشته باشد تا به موقع و در جاي مناسب از هر كدام از روش ها و فنون ،با موقعيت بهره مند گردد .
يكي از دلايل عدم استفاده از روش هاي فعال تدريس توسط معلمان محتواي كتب درسي مي باشد . تحليل محتواي كتب درسي دوره ي دبيرستان نشان مي دهد كه تنها 37 درصد معيار هاي روش هاي تدريس فعال و كتب درسي اين دوره اعمال گرديده است .(پيريايي،1383) بنابر اين ضرورت دارد كه يك معلم در طراحي آموزشي تدابيري بيانديشد تا شاگردان را با مفاهيمي كه ارائه گرديد آشنا نموده . و امكان بر هم زدن نظم كلاس را از دانش آموزان خاطي سلب نمايد، همچنين ضروري است كه محتواي كتب درسي با توجه به چگونگي آموزش و اعمال روش هاي تدريس فعال باز نگري گردد .
ج) فنون تدريس
تدريس به مجموعه اعمالي كه معلم براي جلب توجه شاگردان به تدريس اثر بخش و كارآمد تر اجرا مي نمايد ، گفته ميشود. آشنايي و آگاهي نسبت به فنون تدريس و اعمال آنها در كلاس درس توسط معلم ، باعث مي شود،وي بدون استفاده از خشونت و تنبيه بدني ، كلاس را مديريت نموده و نظم را حاكم سازد ، از جمله فنون تدريس مي توان موارد زير را بر شمرد.
1- تدبير منفي
تدبير منفي يكي از تكنيك هاي خانواده درماني است و معلم به منظور ساكت كردن كلاس و يا جلب توجه دانش آموزان از آن استفاده مي نمايد بدين صورت كه وقتي كلاس شلوغ ميشود معلم طنين شادي صداي خود را كم كرده و بغض صدايش را افزايش مي دهد و با اين روش به كلاس نظم مي بخشد.
2- كم وزياد كردن تن صدا
به منظور جلب توجه شاگردان و وادار كردن آنها به گوش دادن ،معلم بايد با صداي يكنواخت صحبت نكند، نوسانات صداي خود را كم و زياد نمايد تا دانش آموزان شنونده فعالي شوند.
3- حركت هاي معلم
بين حركتهاي معلم وتوجه شاگردان رابطه مستقيم وجوددارد ، ( شعباني،382) هر چه حركات هدفمند معلم و حركت كردن به آخر كلاس و بر گشتن و حركات پايين كلاس معلم بيشتر باشد ، معلم بر كلاس مسلط تر خواهد داشت و شاگردان بيشتر به او توجه خواهند كرد ودر نتيجه يادگيري بهتر صورت ميگيرد .
4- تاكيد روي بعضي از مفاهيم و كلمات
" نگاه كنيد ، دقت كنيد " ، اين كلمات خيلي مهمند و تكرار بعضي افعال و كلمات از جمله نكاتي است كه به خاطر تاكيد معلم ، توجه شاگردان را جلب مي نمايد.
5- اشارات معلم
بعضي از ايما ها و اشارات معلم ، باعث دقت بيشتر شاگردان مي شود؛ حركات دست ، چشم ،ابرو ، دهان ، انگشتان و سر ، مشتمل برا ين حركات است .
6- مكث هاي به موقع و هد فمند
برخي معلمان در حين توضيح دادن و يا سخنراني با مكث هاي به موقع حواس شاگردان را به مفاهيم جلب مي نمايند، و سر و صداي دانش آموزان را كاهش مي دهد. و كلاس را اداره مي نمايند .
7- تشويق وتمجيد دانش آموزان
يكي ازفنوني كه به عنوان ابزاري موثر دراختيار معلمان مي باشد ، تشويق و تمجيد است؛ البته تمجيد عملكرد شاگردان، با ارزش تر از تشويق آنان است ، زيرا تشويق شاگردان باعث به وجود آمدن آموزش و پرورش سود گرايانه مي گردد. همچنين معلم مي تواند با توجه به سن دانش آموزان از تقويت پته اي نيز بهره ببرد .ويا از كارتهاي تلاش ، امتياز و كارت جايزه بدين منظور استفاده نمايد . استفاده ي فاصله اي و نسبي متناوب از اين ابزار ،اثر بخشي آن را ارتقا مي بخشد.
8- نگاه هاي معني دار
گاهي نگاههاي معني دار معلم به دانش آموزي كه به درس توجه ندارد و يا سروصدا مي كند،باعث كاهش رفتار نا به جاي او مي گردد .همچنين با عصبانيت نگاه كردن به دانش آموزاني كه براي كلاس مزاحمت ايجاد كرده اند ؛باعث مي شود دانش آموز وادار شود به درس هاي معلم گوش دهد .
9-ضربه زدن به ميز و صندلي
گاهي معلم با ضربه زدن به ميز يا تابلوي كلاس ،توجه شاگردان به مطالب و مفاهيمي كه ارائه مي شود جلب مي كند.
10-تدوين قانون و مقررات كلاس
تدوين قوانين كلاسي و تشريح آن براي دانش آموزان و آگاهي دادن به آنها باعث ايجاد نگرش مي گردد و در نهايت موجب عملكرد مثبت فردي و گروهي مي شود . لذا معلمان بايد در تدوين مقررات كلاس به خصوص در روزهاي اول دقت كافي داشته باشند.
نتيجه گيري
به طور خلاصه مي توان گفت : به منظور ايجاد نظم و تغيير مديريت كلاسي ، سه شرط لازم است ،و اين شروط عبارتند از :
روش تدريس مناسب ،ويژگي هاي شخصيتي معلم و استفاده از فنون تدريس ،
هر كدام از موارد ذكر شده به صورت مهندسي شده و كاربردي، در اين مقاله توصيف و تبيين گرديد. در پايان پيشنهادهايي با توجه به مطالب ذكر شده ئر اين مقاله ارائه مي گردد؛
- تشكيل كارگاههاي آموزشي و اجراي فنون تدريس به صورت علمي در اين كارگاهها براي تمامي كساني كه با تدريس و به طور كلي آموزش سر و كار دارند.
- تشكيل دورههاي ضمن خدمت به منظور آشنايي همه معلمان با روش هاي تدريس گوناگون ،تا معلمان بتوانند در مواقع ضروري آن روش ها را به كار گيرند .
- برگزاري همايش ،سمينارها و نشست هاي علمي و جلسات شوراي معلمان مي تواند فرصت بسيار مناسبي جهت بحث پيرامون انضباط كلاسي فراهم اورد.
- دعوت از افراد موفق براي ايراد سخنراني در جلسات شوراي معلمان پيرامون چگونگي مديريت كلاس درس .
- تغيير محتواي كتب درسي با توجه به روش هاي فعال تدريس و ارائه ي محتوا براساس تفكر واگرا به جاي تفكر همگرا به منظور در گير كردن شاگردان با مطالب و كمرنگ كردن روش هاي تدريس سنتي .
- تبيين ويژگي هاي يك معلم نمونه از نظر شخصيتي و اخلاقي و ارائه ي الگو هاي مناسب توسط گرو ههاي آموزشي ، رسانه ها و آموزش و پرورش و استخدام معلماني با ويژگي هاي شخصيتي مناسب .
- تقدير از معلماني كه بدون تنبيه و خشونت به بهترين نحو ممكن كلاس درس خود را مديريت مينمايندو تهيه ي فيلم و سي دي از الگو هاي تدريس اين معلمين جهت استفاده ي ساير همكاران .
- اجراي طرح مربيگري همتا در مدارسي كه بعضي معلمين در اداره كلاس مشكل دارند.
- اجراي طرح تصميم گيري دلفي و سيستم گروهي اسمي به منظور نظر سنجي از همه ي همكاران جهت مديريت كلاس درس و برگزاري دوره ي بيست ساعته ي كوتاه مدت ضمن خدمت پيرامون شيوه ها ي مديريت كلاس براي كليه معلمان .
- تحقيق پيرامون موضوع و شيو ه هاي مناسب مديريت كلاس در مقاطع تحصيلي ابتدايي ، راهنمايي و دبيرستان .
- چاپ و نشر خلاصه تحقيقات انجام شده به صورت اقدام پژوهي در خصوص موضوع مديريت كلاس درس .
در پايان اميد است مطالب ارائه شده در اين مقاله مورد استفاده ي معلمان گران قدر اين مرز وبوم قرار گيرد.
بر گرفته از سایت مدیریت آموزشی حسین پیریایی
عید سعید فطر بر عابدان لیله القدر و میهمانان
واقعی خدا مبارک و خجسته باد.
آغاز سال تحصیلی جدید را خدمت همه همکاران و دانش آموزان عزیز و
ارجمند تبریک عرض می نماییم.

